Το κτήριο της Αιγυπτικής Εταιρείας Αρδεύσεων,
όπου δούλεψε ο Κ. Καβάφης

Από το 1889 ο Καβάγης εργάζεται επίσης και στο Γραφείο Αρδεύσεων, με την ελπίδα ότι θα έπαιρνε κάποτε μία θέση με μισθό. Κάτι τέτοιο δεν ήταν ολωσδιόλου ασυνήθιστο στην Αίγυπτο εκείνα τα χρόνια, και δεν πρέπει να φαντασθούμε ότι δούλευε κανονικά κάθε μέρα όλο το πρωί – οι άλλες του υποχρεώσεις δε θα του επέτρεπαν κάτι τέτοιο.
Ένα ανυπόγραφο γράμμα (αντιγραμμένο από τον Καβάφη), με ημερομηνία 11 Δεκεμβρίου 1890 και απευθυνόμενο στο Γενικό Επιθεωρητή των Αρδεύσεων, έχει ως εξής:
«Εφ’ όσον δεν είναι πιθανόν να χρησιμοποιηθούν οι αντλίες στο Ατφέ ξανά, δε γεννάται ανάγκη των υπηρεσιών του Σελίμ εφέντη Ιμπραήμ… Έχω την τιμή να ζητήσω να τον τοποθετήσετε αλλού…
Επίσης επειγόντως ζητώ να συγκατατεθείτε στην αύξηση του προσωπικού του αγγλικού μου γραφείου…
Ο κ. Κωνσταντίνος Καβάφης, αμίσθος υπάλληλος, να λάβει μισθό 7 λίρες το μήνα….
Ο κ. Κωνσταντίνος Καβάφης (Έλληνας, πολιτογραφημένος Βρετανός υπήκοος) προέρχαται από μια εξαιρετικά αξιοπρεπή Αλεξανδρινή οικογένεια. Έχει εργαστεί στο γραφείο μου σαν άμισθος γραμματέας για ένα χρόνο, και, αν και δεν του έδωσα ελπίδες ότι θα γινόταν μισθωτός, ωστόσο τον βρίσκω τόσο χρήσιμο, έχει τέτοια οξειδέρκεια και εργάζεται τόσο ευσυνείδητα, που δεν ξέρω πώς θα διεκπεραιωνόταν η δουλειά του γραφείου χωρίς αυτόν. Ο γραφικός του χαρακτήρας είναι καλός, γνωρίζει γαλλικά, ελληνικά και ιταλικά, τις δύο πρώτες γλώσσες το ίδιο άπταιστα όπως τα αγγλικά. Έχει αντιγράψει τις περισσόετερες από τις αναφορές που υποβλήθηκαν εφέτος, έκανε τους πιο πολλούς λογαριασμούς ή τον έλεγχό τους, και μετέφρασε μερικά πολύ σπουδαία έγγραφα… Μπορεί, φυσικά, να μιλήσει αραβικά, αν και δε διαβάζει ούτε γράφει τη γλώσσα».
Αυτός ο διορισμός ήταν αντίθετος με τους κανονισμούς και δεν έγινε τίποτα. Στις 11 Απριλίου 1892 ο Edward Foster έγραψε στον Καβάφη από το γραφείο του Καϊρου: «Αν και ήρθατε στο γραφείο μου με τη σαφή προϋπόθεση ότι δε θα είχατε μισθό, ούτε άλλες προοπτικές, είχα βεβαίως την ελπίδα ότι θα μπορούσα να σας προσλάβω». Ευχαρίστησε τον Καβάφη για τη «σπουδαία βοήθεια που προσέφερε τα τελευταία τρία χρόνια». Μια μόνιμη θέση είχε κενωθεί με την αποχώρηση του Σελίμ Ιμπραήμ’ δεν ήταν δυνατό να συμπληρωθεί με έναν έκτακτο υπάλληλο, αλλά ο Καβάφης μπορούσε να απασχολείται με μισθό, μέχρι τον επίσημο διορισμό του μονίμου. Ο ποιητής παρέμεινε στον «Τρίτο Κύκλο Αρδεύσεων» για τριάντα χρόνια.

Robert Liddell: Καβάφης (Ίκαρος, 1980)

Duane Michals

(Ο Καβάφης) ζούσε σπίτι, αλλά ξέροντας τις συνήθειες και τις κοινωνικές υποχρεώσεις της Χαρίκλειας, και έχοντας έναν υπηρέτη ως συνένοχο δεν πρέπει να έβρισκε ανυπέρβλητες δυσκολίες στα ξεστρατίσματά του. Και αυτή η γοητευτική γυναίκα, μητέρα επτά γιών, μπορεί να καλλιέργησε την «αρνητική ικανότητα» που έχουν πολλές μητέρες, οι οποίες, παρ’ όλη την εξυπνάδα τους, καταφέρνουν να μην ξέρουν τίποτα παραπάνω απ’ ό,τι επιθυμούν να ξέρουν. Είναι αλήθεια ότι έγραψε στον Τζων και στον Κωνσταντίνο το 1897: «Ο Παυλίτιος μένει τα βράδυα εις το σπήτι, αλλ’ είμαι βεβαία ότι με το στανιό γίνεται το τοιούτο και καθόλου μ’ ευχαρίστησιν. Δεν είναι ως εσάς, χρυσά μου παιδάκια, οίτινες δίδεται όλον τον κόσμον δια την συντροφιάν της Μητρός σας και προ πάντων συ, Τσονίκο μου, διότι ακόμα και ο γλυκούτζικος μικρός μου με παραιτεί όταν πρόκειται δια φίλους τινάς». Αν νόμιζε ότι μιλούσε για την κοινωνική τους ζωή δεν έπεφτε και πολύ έξω: ο Κωνσταντίνος μπορεί πού και πού να έβγαινε έξω με φίλους όπως ο Περικλής Αναστασιάδης. Οι ερωτικές του περιπέτειες άρχιζαν μάλλον πολύ αργότερα, αφού έπεφτε η Χαρίκλεια για ύπνο, πράγμα που γινόταν γύρω στις δέκα ή δέκα και μισή. Είναι αλήθεια ότι έπρεπε να σηκωθεί νωρίς την επομένη να πάει στη δουλειά, αλλά όπως όλοι οι Αλεξανδρινοί που εργάζονταν σε γραφεία, είχε την ευκαιρία να αναπληρώσει το χαμένο ύπνο της νύχτας με τον μεσημεριανό ύπνο.

Το μεγάλο πρόβλημα, ίσως, ήταν τα αδέλφια του. Αλλά ο Αριστείδης παντρεύτηκε κι έφυγε από το σπίτι το 1889, και ο Πέτρος πέθανε το 1891. Ο Κωνσταντίνος μπορεί να έριχνε στάχτη στα μάτια τους καμουφλάροντας τη φύση των περιπετειών του. Ίσως και να μην ήταν καν απαραίτητο αυτό με τους υπόλοιπους τρεις. Ο Αλέξανδρος και ο Τζων ήταν ιδιαίτερα συνδεδεμένοι μαζί του, και ο Παύλος ήταν ομοφυλόφιλος.

Robert Liddell: Καβάφης (Ίκαρος, 1980)

Ασπασία Παπαδοπεράκη

Η ομοφυλοφιλία του Καβάφη είναι γνωστή φυσικά, μάλιστα παραείναι γνωστή, με αποτέλεσμα να υπερβάλλει κανείς το βαθμό της παρουσίας της στο έργο του και να τη βρίσκει κι εκεί που δεν υπάρχει. Παρ’ όλα αυτά είναι ένα σπουδαίο στοιχείο για τους αναγνώστες του (όπως δεν είναι, ίσως για τους αναγνώστες π.χ. του Σοφοκλή και του Oscar Wilde), γιατί δεν αφορά μόνο τον άνθρωπο αλλά και τον ποιητή. Η ομοφυλοφιλία του άλλαξε την «ελαφρήν απόκλιση» απ’ όπου στεκόταν και θωρούσε τον κόσμο, όπως είχε παρατηρήσει ο φίλος του Ε. Μ. Forster, κι η αλλαγή αυτή έφερε μεταβολές στο όραμα που είχε για το παρόν και το παρελθόν κι έγινε αιτία της μοναδικότητάς του. Αν για ένα διάστημα αισθάνθηκε ερωτική έλξη και για τα δύο φύλα – και υπάρχουν λόγοι να το πιστέψουμε αυτό- η ερωτική έλξη για το άλλο φύλο δεν τον άγγιξε σαν ποιητή, και γι’ αυτό δεν παρουσιάζει κανένα ενδιαφέρον για τους θαυμαστές της ποιήσεώς του. Η ομοφυλοφιλία του είναι φανερό ότι υπερίσχυσε από νωρίς. Αν είχε ζητήσει τη βοήθεια ψυχιάτρου, ο νους του θα πάθαινε μεγαλύτερο κακό απ’ ό,τι μπορεί να πάθει το σώμα όσων επιθυμούν να αλλάξουν φύλο.

Robert Liddell: Καβάφης (Ίκαρος, 1980)

Artgraeco (ΗΠΑ)

Απ' τες εννιά

Δώδεκα και μισή. Γρήγορα πέρασεν η ώρα
απ' τες εννιά που άναψα την λάμπα,
και κάθησα εδώ. Καθόμουν χωρίς να διαβάζω,
και χωρίς να μιλώ. Με ποιόνα να μιλήσω
κατάμονος μέσα στο σπίτι αυτό.

Το είδωλον του νέου σώματός μου,
απ' τες εννιά που άναψα την λάμπα,
ήλθε και με ηύρε και με θύμησε
κλειστές κάμαρες αρωματισμένες,
και περασμένην ηδονή - τι τολμηρή ηδονή!
Κ' επίσης μ' έφερε στα μάτια εμπρός,
δρόμους που τώρα έγιναν αγνώριστοι,
κέντρα γεμάτα κίνησι που τέλεψαν,
και θέατρα και καφενεία που ήσαν μια φορά.

Το είδωλον του νέου σώματός μου
ήλθε και μ' έφερε και τα λυπητερά·
πένθη της οικογένειας, χωρισμοί,
αισθήματα δικών μου, αισθήματα
των πεθαμένων τόσο λίγο εκτιμηθέντα.

Δώδεκα και μισή. Πως πέρασεν η ώρα.
Δώδεκα και μισή. Πως πέρασαν τα χρόνια.

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης

ΚΑΒΑΦΗΣ, ΣΤΙΣ ΜΑΚΡΙΝΕΣ ΜΕΡΕΣ ΤΟΥ 1903

Κανείς δεν ήταν τόσο μοναχικός, ακόμη κι όταν
ξυπνούσε με τα μάτια του φίλου του στα μάτια του,
σαν τον Έλληνα εκείνο που στους στίχους του τολμούσε
να μιλάει για ό,τι όλοι σιωπούσαν
ή μόνο στα κρυφά ομολογούσαν-
κανείς τόσο μοναχικός, τόσο δοσμένος
στη βοή του πόθου και των δρόμων της Αλεξάνδρειας.

Εουζένιο ντε Αντράδε / Πορτογαλία

Νάσος Βαγενάς (επιμ.): Συνομιλώντας με τον Καβάφη. Ανθολογία ξένων καβαφογενών ποιημάτων ( Κέντρο ελληνικής γλώσσας, 2000)
Μετάφραση: Μαρία Παπαδήμα

Anna Boghiguian

Ποιητής εξ Αλεξανδρείας

Κατάμονο το σούρουπο τον βρίσκει,
χωρίς καμμία συντροφιά.
Κανένα χέρι δεν χαρίζει τη φευγαλέα ζεστασιά του
σ’ όποιον τόσο πολύ την έχει ανάγκη,
σ’ αυτόν που βηματίζει τόσο αργά, με απλανές βλέμμα,
προς το μέρος όπου το φως του Αυγούστου
τον προστατεύει ακόμη.

Απ’ τα στενά σοκάκια
ανεβαίνει μια μυρωδιά στοιχειώδης, διαπεραστική,
από εδέσματα και σώματα
που άλλοτε εκτιμούσε.
Ανάλαφρο το βήμα του
χάνεται μέσα σ’ έναν ανήσυχο ψίθυρο
από φωνές και μουσικές.

Αυτή είναι η πόλη που τόσο αγάπησε
και που τις πέτρες και τα δέντρα,
τους μιναρέδες, τις πλατείες της,
κάτω από του μεσημεριού τον βαρύ ήλιο
ή τη μαρμαρυγή των άστρων,
γνώρισε όπως σήμερα γνωρίζει τα όνειρά του.

Προχωρεί λοιπόν
άγνωστος,
αγνοημένος από εκείνους,
που κάποια μέρα τού ‘δωσαν τα χείλη τους
και κράτησαν τη θλίψη και το δικό τους πόθο.

Ένα ανεπαίσθητο ρίγος,
η διάφανη σκιά από ένα δάκρυ,
τώρα που επιτέλους έπαψε να κυλά,
πιο κουρασμένη, πιο εύθραυστη
κάνουν τη μορφή του.

Δεν έχει σημασία
ή ίσως παραέχει.
Ο Κωνσταντίνος Καβάφης
ατενίζει τη νύχτα,
το σκοτάδι που σκέπασε τη θάλασσα

Χουάν Λουίς Πανέρο (Juan Luis Panero) / Ισπανία

Νάσος Βαγενάς (επιμ.): Συνομιλώντας με τον Καβάφη.

Ανθολογία ξένων καβαφογενών ποιημάτων (Κέντρο ελληνικής γλώσσας, 2000)
Μετάφραση: Βίκτωρ Ιβάνοβιτς

Luis Caballero Holguin (Κολομβία)

Περικλής Αναστασιάδης, γύρω στα 1895

Ι
Ασαφή πια τα ίχνη του προσώπου του
Αόριστο το σχήμα των χεριών του
Η ανάσα του μακριά από το δικό μου στόμα
Το μικροκάμωτο κορμί του
Τα δεκαπέντε χρόνια του.
Μόνο ένα χτες διατηρείται στη θύμησή μου:
Ο μικρός έρωτας μας, ο μικρός μας μήνας
Πριν δέκα χρόνια.

ΙΙ
Ξάφνου, στην προχωρημένη ώρα της νυχτός
Τα μάτια του, ντυμένα με πορφύρα
Του βιαστικού έρωτά μας τα χείλη
Τα μακριά του χέρια, τα πλασμένα για ηδονή
Ξανάρχονται.
Τι απώλεια τρομερή, Θεέ μου
Τι απώλεια!

Χάρολδ Αλβαράδο-Τενόριο / Κολομβία

Νάσος Βαγενάς (επιμ.): Συνομιλώντας με τον Καβάφη. Ανθολογία ξένων καβαφογενών ποιημάτων ( Κέντρο ελληνικής γλώσσας, 2000)
Μετάφραση: Ρήγας Καππάτος

Γιάννης Τσαρούχης

Κάτω απ’ το Σπίτι

Χθες περπατώντας σε μια συνοικία
απόκεντρη, πέρασα κάτω από το σπίτι
που έμπαινα σαν ήμουν νέος πολύ.
Εκεί το σώμα μου είχε λάβει ο Έρως
με την εξαίσια του ισχύν.
Και χθες
σαν πέρασ’ απ’ τον δρόμο τον παληό,
αμέσως ωραΐσθηκαν απ’ την γοητεία του έρωτος
τα μαγαζιά, τα πεζοδρόμια, η πέτρες,
και τοίχοι, και μπαλκόνια, και παράθυρα'
τίποτε άσχημο δεν έμεινεν εκεί.
Και καθώς στέκομουν, κ’ εκύτταζα την πόρτα,
και στέκομουν, κ’ εβράδυνα κάτω απ’ το σπίτι,
η υπόστασίς μου όλη απέδιδε
την φυλαχθείσα ηδονική συγκίνησι.

Κ.Π. Καβάφης

.

Κώστας Παπανικολάου

.
ΑΝΑΜΦΙΒΟΛΩΣ

Όταν επέρασεν απ’ εκείνες τες γειτονιές
– όλως τυχαίως- εκείνο το βράδυ
(καλοκαίρι) πώς εθυμήθη
εξαίσιες μυρωδιές από υασεμί
στον κήπο του ή τες λεπτές
εκείνες ευωδιές που με τες ριπες
του αέρα τα’ αγιόκλημα σου στέλνει
πώς εθυμήθη εκείνα τα βτάδια
π’ ανέβαινε τη σκάλα κι εκείνος
επερίμενε με λάμπα χαμηλή
σχεδόν σβησμένη.

Τώρα, που όλως τυχαίως
απ’ τες ίδιες γειτονιές περνά ξανά,
βλέπει φώτα πολλά στο παράθυρο
και παιδικές φωνές ακούει
αναμφιβόλως πολλές φωνές παιδιών.

Ετάχυνε το βήμα κι ενεθυμήθη
τα τελευταία λόγια του
«θα υπανδρευτώ», τον είχε πει,
«μια πιο ηθική ζωή θα ζήσω, μα πάλι…»

Παιδικές φωνές και γέλια
αναμφιβόλως
ετάχυνεν το βήμα.

Ρέμων Γραικός: Κ.Π. Καβάφης (1917-2005) [Γαβριηλίδης, 2006]

Εφημ. ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (της Αιγύπτου), 8/1964

Δημήτρης Γέρος

.

Ο δεμένος ώμος

Είπε που χτύπησε σε τοίχον ή που έπεσε.
Μα πιθανόν η αιτία να 'ταν άλλη
του πληγωμένου και δεμένου ώμου.

Με μια κομμάτι βίαιη κίνησιν,
απ' ένα ράφι για να κατεβάσει κάτι
φωτογραφίες που ήθελε να δει από κοντά,
λύθηκεν ο επίδεσμος κ' έτρεξε λίγο αίμα.

Ξανάδεσα τον ώμο, και στο δέσιμο
αργούσα κάπως· γιατί δεν πονούσε,
και μ' άρεζε να βλέπω το αίμα. Πράγμα
του έρωτός μου το αίμα εκείνο ήταν.

Σαν έφυγε ηύρα στην καρέγλα εμπρός,
ένα κουρέλι ματωμένο, απ' τα πανιά,
κουρέλι που έμοιαζε για τα σκουπίδια κατ' ευθείαν·
και που στα χείλη μου το πήρα εγώ,
και που το φύλαξα ώρα πολλή --
το αίμα του έρωτος στα χείλη μου επάνω.

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (1919)

*************

The Bandaged Shoulder

He said that he had hurt himself on a wall or that he had fallen.
But there was probably another reason
for the wounded and bandaged shoulder.

With a somewhat abrupt movement,
to bring down from a shelf some
photographs that he wanted to see closely,
the bandage was untied and a little blood ran.

I bandaged the shoulder again, and while bandaging it
I was somewhat slow; because it did not hurt,
and I liked to look at the blood. That
blood was a part of my love.

When he had left, I found in front of the chair,
a bloody rag, from the bandages,
a rag that looked in belonged in garbage;
which I brought up to my lips,
and which I held there for a long time --
the blood of love on my lips.

C.P. Cavafy / Greece
Transl: Edmund Keeley-Philip Sherrard

*******

El hombro vendado

Dijo haberse golpeado contra una pared o haberse caído.
Pero quizá fuera otra la causa
de su hombro herido y vendado.

Por un movimiento un tanto brusco,
al bajar de una repisa
unas fotos que quería mirar,
se soltó la venda y brotó un poco de sangre.

Le volví a vendar el hombro y despacio
le hice la cura porque no sufriera,
me agradó ver su sagre. Aquella
sagre era parte de mi amor.

Cuando se marchó, hallé en la silla
un jirón de la venda, ensangrentado,
un jirón para echarlo a la basura sin más;
y que yo me llevé a los labios,
y que retuve por un buen rato –
sangre del amor en mis labios.

Constantino Cavafis / Grecia
(trad.: Pedro Bádenas de la Peña)

ΕΝΑΣ ΠΙΘΑΝΟΣ ΚΑΒΑΦΗΣ ΣΤΑ 19 ΤΟΥ

Απόψε τον περιμένουν τρεις επικίνδυνες τελετές:
ο έρωτας μεταξύ ανδρών,
το κάπνισμα μαριχουάνας,
το γράψιμο ποιημάτων.

Αύριο θα σηκωθεί περασμένο μεσημέρι.
Θα έχει σχισμένα τα χείλη,
κόκκινα τα μάτια
κι ένα χαρτί εχθρό.

Θα του πονούν τα χείλη από τα τόσα φιλιά.
Θα καίνε τα μάτια του σαν αναμμένα αποτσίγαρα.
Κι αυτό το ποίημα δεν θα εκφράζει το κλάμα του.

Raúl Gómez Jattin / Κολομβία

Από την Ανθολογία ομο-ερωτικών ποιημάτων Η ΕΛΞΗ ΤΩΝ ΟΜΩΝΥΜΩΝ (Οδυσσέας, 2005)
Μετάφραση: Ρήγας Κούπα

************

ΗΛΘΕ ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΙ

Ήλθε για να διαβάσει. Είν' ανοιχτά
δυο, τρία βιβλία' ιστορικοί και ποιηταί.
Μα μόλις διάβασε δέκα λεπτά,
και τα παράτησε. Στον καναπέ
μισοκοιμάται. Ανήκει πλήρως στα βιβλία -
αλλ' είναι είκοσι τριώ ετών, κ' είν' έμορφος πολύ'
και σήμερα το απόγευμα πέρασ' ο έρως
στην ιδεώδη σάρκα του, στα χείλη.
Στη σάρκα του που είναι όλο καλλονή
η θέρμη πέρασεν η ερωτική'
χωρίς αστείαν αιδώ για την μορφή της απολαύσεως....

Κ.Π. Καβάφης: Άπαντα τα ποιήματα (Νάρκισσος, 2003)

Θυμήσου, σώμα…
Σώματα και πρόσωπα προσωπικοτήτων του λόγου και της τέχνης αλλά και καθημερινών αγοριών «δανείστηκε» ο Δημήτρης Γέρος για να ενσαρκώσει ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη
Δημήτρης Μαστρογιαννίτης, (AthensVoice, τχ.323, 10/11/2010)
Σώματα και πρόσωπα προσωπικοτήτων του λόγου και της τέχνης (Έντουαρντ Άλμπι, Ναγκίμπ Μαχφούζ, Γκορ Βιντάλ, Έντμουντ Γουάιτ, Κάρλος Φουέντες, Ζαν Μποντριγιάρ, Τζεφ Κουνς κ.ά.) αλλά και καθημερινών αγοριών «δανείστηκε» ο Δημήτρης Γέρος για να ενσαρκώσει ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη. Το αποτέλεσμα εκδόθηκε σε αγγλόφωνο βιβλίο (“Shades of Love”, εκδ. Insight), με αντικριστό διάλογο ποιημάτων και φωτογραφιών, και τον ποιητή και τεχνοκριτικό Τζον Γουντ να παρατηρεί: «Οι φωτογραφίες του καλλιτέχνη στα ποιήματα του Καβάφη δεν εστιάζουν στο ολοκληρωμένο ποίημα, αλλά στην πιο λαμπερή στιγμή του». 35 από τις 70 φωτογραφίες θα εκτεθούν στο Ίδρυμα Κακογιάννη (1-31/12). Σε μερικές από αυτές θα προβάλλεται βίντεο με τον εικονιζόμενο να απαγγέλλει το ποίημα που αντιπροσωπεύει.

«Μέρες του 1908», Timo Schnellinger, Ν.Υ., 2001
«Οι δυσκολότερες λήψεις ήταν με τους νέους που χρησιμοποίησα ως μοντέλα για τα ερωτικά κυρίως ποιήματα. Κανείς τους δεν γνώριζε τον Καβάφη και οι περισσότεροι βαριούνταν ακόμη και να διαβάσουν το ποίημα ώστε να είναι πειστικότεροι στο ρόλο τους. Εξάλλου γι’ αυτό είχαν επιλεγεί: για να υποδυθούν τον εαυτό τους, τα ανυποψίαστα (και κάποτε χυδαία) όμορφα, λαϊκά παιδιά που άρεσαν στον ποιητή και τα οποία έχει περιγράψει με τόσο γοητευτικό, αισθαντικό, ή και αισθησιακό τρόπο στα ποιήματά του»


“Che fece… il gran rifiuto”, Γκορ Βιντάλ, Λος Άντζελες, 2005
«Έχω ταξιδέψει έξι ώρες από τη Νέα Υόρκη στο Λος Άντζελες, φορτωμένος ένα βαρύ και ευαίσθητο τεχνικό εξοπλισμό, και περιμένω περισσότερο από μισή ώρα χτυπώντας την πόρτα του Γκορ Βιντάλ (ενώ δεν υπήρχε το όνομά του στο κουδούνι) και απελπισμένος νόμιζα ότι βρέθηκα σε λάθος διεύθυνση. Η ανακούφιση ήταν μεγάλη όταν εμφανίστηκε ο ηλικιωμένος συγγραφέας και μου εξήγησε ότι έλειπε ο υπηρέτης του και δεν άκουγε το κουδούνι επειδή ξαφνικά τον είχε πάρει ο ύπνος»


«Σταις σκάλαις», Δημήτρης Γέρος και Κώστας, Λέσβος, 2001
«Δεν ξέρω αν ο Καβάφης θα ενέκρινε σήμερα αυτές τις φωτογραφίες. Σκεπτόμενος όμως με πόσο κουράγιο και τόλμη έκανε ποίηση τα πάθη του και τα δημοσιοποιούσε σε μια εποχή που ήταν ακόμη νωπός ο αντίκτυπος από τη φυλάκιση του Όσκαρ Ουάιλντ στην Αγγλία, φοβάμαι ότι μπορεί να τις έβρισκε αρκετά συντηρητικές»

Τα κείμενα του Δ. ΓΕΡΟΥ είναι από τον επίλογο του βιβλίου του Shades of Love.
.

***************************

.

«Μιαν ημέρα ένας εκδότης συλλεκτικών βιβλίων μου ζήτησε να εικονογραφήσω για λογαριασμό του πέντε ποιήματα του Καβάφη, του σημαντικότερου,μετά την αρχαιότητα, έλληνα ποιητή. Επειδή αγαπούσα πολύ την ποίησή του, δέχθηκα ευχαρίστως την πρόταση και άρχισα να σκέπτομαι τις εικόνες που ο Καβάφης περιέγραφε στους στίχους του. Αρχισα να αναζητώ διάφορους γνωστούς και φίλους των οποίων η ζωή ή το έργο τους συνδεόταν κατά κάποιον τρόπο με τον Καβάφη και τον κόσμο του και προσπάθησα να τους δω μέσα από την ποίησή του. Σκέφτηκα ότι τα καταλληλότερα μοντέλα γι΄ αυτή τη δουλειά θα ήταν οι άνθρωποι που προέρχονταν από τον κόσμο των γραμμάτων και των τεχνών, γνώστες και θαυμαστές της ποίησης του Καβάφη».

Duane Michals

.
Οι περιπέτειες του Καβάφη
Στη σειρά φωτογραφιών με τίτλο Οι περιπέτειες του Κωνσταντίνου Καβάφη του αμερικάνου φωτογράφου Duane Michals ο αλεξανδρινός ποιητής «ζει» τα ποιήματά του στους δρόμους της Νέας Υόρκης.
Κείμενο: Δημήτρης Μαστρογιαννίτης

.
O Καβάφης είναι ο Έλληνας ποιητής που έχει μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου και έχει επηρεάσει μεγάλο αριθμό ποιητών (ή συγγραφέων), αλλά και έδωσε έμπνευση σε ζωγράφους όπως ο David Hockney ή φωτογράφους όπως ο Duane Michals. Ο τόμος Συνομιλώντας με τον Καβάφη- Ανθολογία ξένων καβαφογενών ποιημάτων (Εκδόσεις Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας) μας δίνει μια ιδέα του μεγέθους της επιρροής του –ανθολογώντας από δεκαεννιά γλώσσες, ποιήματα εκατόν τριάντα πέντε ποιητών από είκοσι μία χώρες (χωρίς να σημαίνει πώς δεν υπάρχουν και ποιητές από άλλες χώρες), που έχουν ως αφετηρία την ποίηση του Καβάφη ή που συνομιλούν με ποιήματά του ή που έχουν ως πρωταγωνιστή τον ίδιο τον ποιητή. Τι είναι όμως, αυτό που τράβηξε τόσους ανθρώπους στα ποιήματα του Καβάφη;
Ο καθηγητής Βασίλης Λαμπρόπουλος, τιτλούχος της έδρας Κλασικών Σπουδών και Συγκριτικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, «Κωνσταντίνος Καβάφης», σε συνέντευξή του στη Μικέλα Χαρτουλάρη (Τα Νέα) απαντά: «Λίγο πολύ ο ίδιος Καβάφης ενδιαφέρει τους πάντες, Αμερικανούς, Άγγλους, Νιγηριανούς και... Ιάπωνες: Ο σημερινός, ο δικός μας Καβάφης, δηλαδή ένας Καβάφης πολυ-πολιτισμικός, αντι-εξουσιαστικός, διασπορικός (κι όχι εθνικός), ιστοριογραφικός (κι όχι "ιστορικός"), "ελληνικός" (κι όχι Έλληνας) και γενικά ένας Καβάφης πολλαπλός και πολυσήμαντος που δεν κλείνεται σε ένα ερμηνευτικό κουτί (όπως ο "διδακτικός" ή ο "πολιτικός") ούτε σε μία παραλληλία π.χ. Καβάφης και Έλιοτ/ Μπρεχτ/ Μπόρχες/ Σεφέρης κ.λπ.».
Όμως, απ’ ότι φαίνεται υπάρχει «ένας» Καβάφης που απασχολεί/προκαλεί/εμπνέει περισσότερο απ’ οποιοδήποτε άλλο. Αυτός που περιγράφει ο Γιώργος Βέλτσος (Η λέξη, τ.23) «…Ο Καβάφης είναι ο ηδονικός Καβάφης. Ούτε ο ιστορικός ούτε ο πολιτικός. Έγραψε για να αγαπηθεί. Και το κατόρθωσε. Ένας μεγάλος ερωτικός ποιητής» ή όπως λέει ο Δ. Τζιόβας, Καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Birmingham της Αγγλίας (To Βήμα) «…Παλαιότερα ήταν ο ηδονικός, ο πολιτικός, ο διδακτικός, ο ειρωνικός Καβάφης, ενώ σήμερα πρωτοστατεί, κυρίως εκτός Ελλάδος, ο ομοφυλόφιλος (queer), ο διασπορικός και ο συγκρητικός Καβάφης. Πόσο χρήσιμοι είναι αυτοί οι προσδιορισμοί-ετικέτες δεν είναι του παρόντος να συζητήσουμε, αλλά ενώ από την Ελλάδα προβάλλεται με ειδωλοπλαστικό ζήλο και εθνική έπαρση ο οικουμενικός και διαχρονικός Καβάφης ως σταθερή αξία ή ως ο ποιητής που μιλάει εξακολουθητικά στους αναγνώστες και επηρεάζει ομοτέχνους του, από το εξωτερικό μας συστήνεται ένας Καβάφης πιο προσγειωμένος και επίκαιρος, που συνομιλεί με τις πολιτισμικές και ταυτοτικές ανησυχίες της εποχής μας, καθώς η ποίησή του παρουσιάζεται ως ρευστή, ανοιχτή και διαθέσιμη για να αναγνωρίσουν σε αυτήν οι αναγνώστες τους εαυτούς τους».

Ο Αμερικανός φωτογράφος Duane Michals είναι από αυτούς που «αναγνώρισαν στον Καβάφη τον εαυτό τους». Χρησιμοποιώντας τον ηθοποιό Τζόελ Γκρέι (ο ηθοποιός που έπαιζε τον κομπέρ στο Καμπαρέ), και νεαρούς ηθοποιούς «που επιλέχθηκαν γιατί είχαν την κατάλληλη εμφάνιση για να υποδυθούν τους ήρωές μου», δημιούργησε μια σειρά φωτογραφικών ενοτήτων με τον ποιητή να «ζει» τα ποιήματά του, αλλά και στιγμές της ζωής του στους σημερινούς δρόμους της Αμερικής.
Πότε ξεκίνησε η σχέση σας με τον Καβάφη και τι ήταν αυτό που σας τράβηξε στην ποίησή του;
Ανακάλυψα για πρώτη φορά τα ποιήματά του, από μια αγγλική μετάφραση, το 1975. Με συγκίνησε ιδιαίτερα η αμεσότητα, η ειλικρίνεια, η τόλμη κι αυτή η εκλεπτυσμένη απλότητα της γραφής του. Η ποίησή του μου προκάλεσε την περιέργεια να μάθω το ποιος ήταν κι έτσι καταπιάστηκα να μάθω γι’ αυτόν… μελετώντας αρκετά βιβλία, βιογραφίες και ανθολογίες με ποιήματά του.
Είκοσι δύο χρόνια μετά την πρώτη επαφή σας με την ποίησή του, επιστρέψατε σ’ αυτόν. Γιατί συνέβη τώρα αυτό;
Ένα καλό ποίημα έχει πολλά επίπεδα ανάγνωσης. Όσο μεγαλώνεις λοιπόν, ανακαλύπτεις πράγματα που δεν ήσουν σε θέση να καταλάβεις παλιότερα. Ωριμάζεις κατά κάποιον τρόπο και φτάνεις σ’ ένα τέτοιο επίπεδο, που μπορείς πια ν’ αντιληφθείς το εύρος των νοημάτων του ποιητή. Έτσι σήμερα, ένοιωσα περισσότερο έτοιμος να δώσω τη δική μου «σάρκα» τόσο στον ποιητή, όσο και στην ποίησή του.
Ποιος πιστεύετε πώς είναι ο κύριος δίαυλος επικοινωνίας της ποίησης του Καβάφη μ’ ένα ξένο;
Κυρίως πιστεύω η ερωτική της πλευρά˙ είναι πιο αναγνωρίσιμη.
Οι περιπέτειες του Καβάφη είναι περισσότερο μια δουλειά με αφορμή το έργο του ή μια δουλειά - «απεικόνιση» της ποίησής του;
Γενικά θα έλεγα ότι ταυτίζομαι με το γράψιμό του. Η δουλειά μου είναι ένας φόρος τιμής στο συνολικό του έργο, όχι κάποια προσπάθεια απεικόνισης συγκεκριμένων ποιημάτων. Με δυο λόγια, έχω την αίσθηση ότι κολυμπάμε στα ίδια νερά.
Ποια ποιήματα ή περιστατικά της ζωής του ποιητή προκάλεσαν την έμπνευση;
Στην πραγματικότητα αντλώ έμπνευση για τις ιστορίες μου από τη φαντασία και τα προσωπικά μου βιώματα˙ όχι από τη ζωή του ποιητή. Εκείνος πέθανε το 1933. Εγώ γεννήθηκα το 1932. Συνυπήρξαμε στον κόσμο για έναν μόνο χρόνο. Αν είχαμε γνωριστεί, πιστεύω ότι αν μη τι άλλο, θα κάναμε μια καταπληκτική συζήτηση.
Σ’ ένα από τα θέματά σας τον παρουσιάζετε ως προτεστάντη ιερέα. Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε σ’ αυτή την ενότητα φωτογραφιών;
Με αυτή τη σειρά φωτογραφιών δεν προσπαθώ να… αποκαλύψω τη θρησκευόμενη πλευρά του Καβάφη. Εκείνο που θέλω να δείξω είναι ότι του άρεσε να φοράει ράσα παριστάνοντας τον κληρικό για ν’ ακούει τις αμαρτίες των νεαρών αντρών που έρχονταν να εξομολογηθούν. «Το ν’ ακούς τις αμαρτίες των νέων είναι σχεδόν το ίδιο καλό με το να τις διαπράττεις ο ίδιος» τον φαντάζομαι να λέει.
Που εκτέθηκε η δουλειά σας και ποια ήταν η αντίδραση του κοινού και της κριτικής;
Η δουλειά μου παρουσιάστηκε στην γκαλερί Pace Macgill της Νέας Υόρκης και η υποδοχή του κόσμου ήταν θετική.

(Αναδημοσίευση από το περιοδικό 4essera, τεύχος 2)

Raymond Voinquel

ΕΠΙΘΥΜΙΕΣ

Σαν σώματα ωραία νεκρών που δεν εγέρασαν

και τάκλεισαν, με δάκρυα, σε μαυσωλείο λαμπρό,

με ρόδα στο κεφάλι και στα πόδια γιασεμιά —

έτσ’ η επιθυμίες μοιάζουν που επέρασαν

χωρίς να εκπληρωθούν' χωρίς ν’ αξιωθεί καμιά

της ηδονής μια νύχτα, ή ένα πρωί της φεγγερό.

DESIRES

Like bodies beautiful of those, now dead, who never aged,
but who in stately mausoleums are tearfully enclosed,
with roses at their head and jasmines at their feet,
seem those desires that passed away,
all unfulfilled, with never one found worthy of
the pleasure of a single night or of a glowing morn.

Μετάφραση στα αγγλικά: Memas Kolaitis

DESIRAK

Gorputz ederrak bezala zaharkitu ez diren hilenak
eta hertsi dituztenak, malkoez, hilobi jori batetan,
arrosak buruan eta oinetan jazminak-
horrela ematen dute desirek igaro direnak
bete gabe; erdietsi gabe ezta
plazerrezko gan bakar bat ere, edo goiztiri leinurutsu bat.

Μετάφραση στα βασκικά: Andonin Eguzkitza – Olga Omatos

DÉSIRS

Semblables à des corps superbes de morts que n’ont point vieilli,
ensevelis, au milieu de pleurs, dans un splendide mausolée,
des roses l à a tête et des jasmins aux pieds-
semblables à ces corps sont les désirs qui passerent
sans etre accmplis, et dont aucun ne parvint
à une nuit de volupté ou a son lumineux matin.

Μετάφραση στα γαλλικά: Yorgos Paputsakis

BEGIERDEN

Wie die schönen Körper Torer, die nicht alt geworden
und die unter Tränen in ein hehres Grabhaus eingeschlossen,
Rosen auf den Haupte und Jasmin zu Füßen -
so erscheinen die Begierden die vorübergingen,
ohne je erfüllt zu sein; ohne daß je gewürdigt
einer Nacht der Wollust oder einem ihrer lichten Morgen

Μετάφραση στα γερμανικά: Wolfgang Josing

DESEOS

A cuerpos hermosos de muertos que no envejecieron
y los guardaron, con lágrimas, en un bello mausoleo,
con rosas a la cabeza y a los pies jazmines -
se asemejan los deseos que pasaron
sin cumplirse; sin merecer una
noche de placer, o una mañana luminosa.

Μετάφραση στα ισπανικά: Miguel Castillo Didier

BRAME

Corpi belli de morti, che vecchiezza non colse:
li chiusero, con lacrime, in mausolei preziosi,
con gelsomini ai peidi e al capo rose.
Tali sono le brame che trascorsero
inadempiute, senza voluttuose
notti, senza mattini luminosi.

Μετάφραση στα ιταλικά: Filippo Maria Pontani

DESIGS

Com cossos bells de morts que no han envellit
i els han tancats, amb llágrimes, dins una tomba espléndida,
amh roses per capça i llessamins als peus-
així semblen talment els desigs que han passat
sense que els satisfessin; sense una sola nit
de goig que els fos donada, o un sol matí lluent.

Μετάφραση στα καταλανικά: Carles Riba
.

PRAGNIENIA

Pięknym ciałom umarłych, których nie tknęła starość

i zamknięto je, płacząc, w mauzoleum wspaniałym,

gdzie kwiaty, u głowy róże, u stóp jaśmin —

podobne są pragnienia, które niewypełnione

przeminęły, rozkoszy ani jedną nie obdarzone

nocą, ani promiennym jej brzaskiem.

Μετάφραση στα πολωνικά: Zygmunt Kubiak

DESEJOS

Como corpos belos dos que morrem sem ter envelhecido
- e são guardados, em lágrimas, num mausoléu magnífico,
com rosas na fronte e com jasmins aos pés –
assim os desejos são, desejos que esfriaram
sem serem consumados, sem que um só fruísse
uma noite de prazer, ou uma aurora que a lua inda ilumina.

Μετάφραση στα πορτογαλικά: Jorge de Sena

.